VRT- en vtm-nieuws

In het kader van het werkcollege 'Audiovisuele media' analyseerden 28 studenten uit de eerste Licentie Communicatiewetenschappen aan de UGent een geconstrueerde week van VRT- en VTM-nieuwsuitzendingen. Die geconstrueerde week bestond uit 7 nieuwsuitzendingen in 2004: het 7u-journaal van 4/9, 10/9, 16/9, 22/9, 28/9, 11/10 en 17/10. Het materiaal werd ons ter beschikking gesteld door ENA (het Elektronisch Nieuwsarchief) aan de Universiteit Antwerpen. 

Ook beschikbaar: het volledige onderzoeksrapport van de analyse van het VRT- en VTM-nieuws. 

Via de MEER-analyse werd de algemene trend van een vrouwelijke aanwezigheid van ongeveer 1/3 bevestigd voor de Vlaamse nieuwsuitzendingen. Zoals ook in andere onderzoeken steeds gebleken is, is ook hier de participatie van vrouwen aan interne functies groter dan hun participatie aan externe functies: bij de reporters, journalisten, nieuwslezers en dergelijke werd er een aanwezigheid van 35% vrouwen vastgesteld, terwijl dit bij de mensen waarover het nieuws gaat (geïnterviewden, woordvoerders, studiogasten) slechts 26% bedroeg. Hierbij is geen verschil op te merken tussen VRT en VTM.

Een opmerkelijke vaststelling is dat de vrouwen ongeveer evenveel spreken dan wat men zou verwachten op basis van hun aantallen. In weinig onderzoeken naar gender en media wordt de spreektijd systematisch mee in rekening gebracht, maar via eerdere MEER-analyses (van Vlaamse talkshows en verkiezingsprogramma’s) bleek dat de vrouwen bijna altijd minder spreken dan wat hun aantallen zouden doen vermoeden. Deze vaststelling geldt dus niet voor de onderzochte nieuwsuitzendingen: er is bijna geen verschil tussen het aandeel van de vrouwen in aantallen en in spreektijd. Dit is echter enkel te wijten aan de interne vrouwen: alleen zij kunnen hun percentage van aanwezigheid handhaven in de spreektijd. Externe vrouwen daarentegen spreken wel minder lang dan ze in theorie zouden kunnen (namelijk als elke sprekende persoon in de uitzendingen even lang zou spreken). Het wel of niet opeisen van spreektijd hangt niet alleen samen met de rol, maar blijkbaar ook met de leeftijd. Het zijn namelijk vooral de jonge vrouwen die we wel zien, maar veel minder lang horen spreken, terwijl vrouwen boven de 35 wel meer dan “hun deel” van de spreektijd vullen.

In het algemeen was er zeer weinig aandacht voor gender en etniciteit.Vrouwen waren goed vertegenwoordigd bij onderwerpen zoals rampen/ongelukken en kunst/cultuur/media, enorm weinig bij sportberichtgeving en minder dan gemiddeld (minder dus dan de “normale” 30%) bij binnen- en buitenlandse politiek. Tegen alle verwachtingen op basis van vorige onderzoeken in, vonden we bij de interne mensen heel wat jonge mannen en heel wat oudere vrouwen. De percentages worden natuurlijk zeer sterk bepaald door de nieuwslezers, die een groot aandeel hebben in aantal optredens en in spreektijd (waaronder bv. meermaals Martine Tanghe, Wim De Vilder en Stef Wauters). Bij de mensen waarover het nieuws gaat (externen) geldt wel de algemene trend dat de vertegenwoordiging van vrouwen afneemt naarmate de leeftijd stijgt. Voor de externen kunnen we verder zeggen dat er eerst en vooral weinig vrouwen zijn, en dat die vrouwen dan ook nog voornamelijk vanuit hun eigen ervaring/mening spreken, en niet zoals de meerderheid van de externe mannen vanuit een of andere deskundigheid. De meeste van de sprekende nieuws-subjecten zijn politici of mensen waarvan het beroep niet bekend is. Onder de politici vonden we bitter weinig vrouwen terug (19%) en bij de mensen met onbekend beroep veel vrouwen (45%). Tenslotte wordt het aandeel van de vrouwen groter naarmate de introductie van de externe personen minder informatie bevat (zowel bij VRT als bij VTM): van mannen krijgen we meestal meer informatie in beeld in de introductiebalk (die in beeld verschijjnt bij het eerste optreden van een persoon) dan van vrouwen.

We kunnen besluiten dat deze analyse aantoonde dat vrouwen vooral als internen goed vertegenwoordigd zijn en vrij veel spreektijd hebben, en dit niet alleen als ze jong (en mooi) zijn. Bij de mensen waarover het nieuws gaat daarentegen, zijn vrouwen nog altijd en dus ook in Vlaanderen zeer weinig vertegenwoordigd in aantal en zeker in spreektijd, en nog altijd extreem weinig in functie van expert, deskundige of politicus.