Verkiezingen 13 juni 2004

De campagne op televisie 
27 juli 2004 
Universiteit Antwerpen
  

Een onderzoek in het kader van het MEER-project.
onderzoekers: Katrien Lefever, Magda Michielsens
software ©: Walter Angioletti

De MEER is een gratis instrument om TV-uitzendingen te analyseren. De release is voorzien voor eind december. 

Het instrument werd door het MEER-team ondertussen al gebruikt om de TV-uitzendingen in de aanloop naar de verkiezingen van 13 juni 2004 te analyseren. Hier vindt u de eerste resultaten. Een diepergaande studie volgt.

Waartoe de grote inspanningen van de media i.v.m. de verkiezingen leiden,  is leerzaam voor mediamakers, middenveldorganisaties, vrouwen en mannen, politici en politieke partijen.

Steekproef

Volgende programma’s zijn geanalyseerd:

1. Kies Recht – VTM – 4 (alle) uitzendingen
2. De Volksjury – VTM – 5 (alle) afleveringen
3. Woord tegen Woord VRT – 5 (alle) afleveringen
4. Het Groot Debat VRT
5. Het Slot Debat VRT
6. Kopstukken Debat VTM

In het totaal betreft dit 14 u 30’ uitzendtijd. Het is niet het volledige televisieaanbod, maar wel een grote sample.

Er werd gezocht naar een betrekkelijk evenwicht tussen beide zenders. De samples zijn evenwel niet exact even groot voor beide zenders. Daar is in de analyse uiteraard steeds rekening mee gehouden: we hebben de zenders niet vergeleken waar dit niet verantwoord is. 

De journalisten/presentatoren die in deze programma’s aan het woord komen zijn:

1. Siegfried Bracke
2. Martine Tanghe
3. Goedele
4. Bart
5. Stef Wouters
6. Yves De Smet
7. Guy Polspoel
8. Goedele Liekens

De politici die aan bod komen zijn:  

De gemiddelde leeftijd van de politici is 43,5 jaar; 37 jaar voor vrouwen, 46 voor mannen.

Analyse

Voor alle actoren (politici, niet-politici en journalisten/presentatoren) werd gekeken naar:

1. het aantal optredens
2. de spreektijd
3. de leeftijd
4. de gender-verhoudingen
5. de etnische achtergrond (autochtoon / allochtoon)
6. de kieskring
7. de verhouding tussen de politici en de niet-politici
8. de zenders
9. de thema’s

en uiteraard ook naar de combinaties van deze factoren. In totaal werden in dit onderzoek 22 criteria gebruikt.

Enkele resultaten:

1. op televisie is dit een kopstukken-campagne geweest
2. er is een ondervertegenwoordiging van vrouwen, maar toch zijn er meer vrouwen dan de bekende trend is in actualiteitsprogramma’s
3. de procentuele aanwezigheid van vrouwen is steeds aanzienlijk hoger dan hun procentuele spreektijd (m.a.w. vrouwen spreken korter dan hun kwantitatieve aanwezigheid)
4. de vertegenwoordiging van vrouwen is groter bij niet-politici dan bij politici ( er is m.a.w. door de media een bijzondere inspanning gedaan)
5. vrouwen zijn jong en mannen zijn oud(er)
6. algemeen: politiek is blijkbaar een spel voor jeugdigen
7. kieskring: Oost-Vlaanderen speelt een dominante rol
8. de gemiddelde duur van een interventie bedraagt 12 seconden
9. de langste gemiddelde interventieduur voor politici stelden wij vast voor SP.a
10. de interventies langer dan 35 seconden zijn zeldzaam, en komen vaker voor bij mannen dan bij vrouwen
11. migranten en nieuwkomers komen in de onderzochte uitzendingen nauwelijks voor
12. in vergelijking met de verkiezingsuitslag is er een ondervertegenwoordiging van Vlaams Blok en een oververtegenwoordiging van Groen !
13. een thematische profilering naar geslacht hebben we niet vastgesteld: het is niet zo in deze uitzendingen dat vrouwen en mannen over verschillende onderwerpen praten; op dit punt is er dus geen sprake van stereotypering
14. een thematische profilering naar partij hebben we niet vastgesteld
15. de spreekduur van VRT-journalisten/presentators is relatief langer dan deze VTM-journalisten/presentators, zowel per intenventie als binnen het geheel van een uitzending

Verder onderzoek:

1. De commentaren bij de tabellen zullen verder uitgewerkt worden, met een meer genuanceerde interpretatie.
2. De thematische analyse is ruw; ze zal uitgebreid worden met verder inhoudelijk onderzoek. Na indeling per thema konden we geen grote verschillen in belangstelling voor bepaalde thema’s vaststellen bij de verschillende partijen. We hebben echter nog geen detail analyse uitgevoerd van de uitgesproken teksten van politici (misschien zegt CD&V wel iets over “wonen” binnen een thema dat in zijn geheel handelt over “werk” of “onderwijs”; misschien zegt VLD wel iets over belastingen in een thema "veiligheid" of "partijpolitiek").
3. Als we al deze uitzendingen zouden consumeren als kijker zouden we politici gedurende 7 uur aan het woord hebben gehoord (1:30 uur vrouwen en 5:30 uur mannen); slechts 22 minuten voor vrouwen en 1 uur 30 minuten voor mannen gebeurt in interventies die langer duren dan 35 seconden; we willen verder de achtergrond van dit verschijnsel onderzoeken De grote inspanning door de media in verband met de verkiezingen is blijkbaar gebeurd binnen een consensus dat het niet past om een redenering uit te werken.
4. Elk TV-programma afzonderlijk kan nog nader bekeken worden;
5. Een vergelijking met de verkiezingscampagne van mei 2003 dringt zich op en we zijn van plan dat te doen; 
6. Nu we zoveel informatie hebben over alle sprekers en alle programma's, en nu we ook de afloop kennen (regeringsvorming) zullen we ook de teksten nader analyseren vanuit verschillende invalshoeken (b.v. gelijke kansen, multiculturaliteit, werken/niet-werken, federale/regionale bevoegdheden, e.d.).

Het materiaal bestaat uit 17 uitzendingen, onderverdeeld in 22 clips:

Clip 1. : GrootDebat in Groot Debat 6/6/2004, # 1 (TV1)
Clip 2. : Slotdebat in Slotdebat 6/12/2004, # 1 (TV1)
Clip 3. : WtW 1 in Woord tegen Woord 6/7/2004, # 1 (TV1)
Clip 4. : WtW 2 in Woord tegen Woord 6/8/2004, # 2 (TV1)
Clip 5. : WtW 3 in Woord tegen Woord 6/9/2004, # 3 (TV1)
Clip 6. : WtW 4 in Woord tegen Woord 6/10/2004, # 4 (TV1)
Clip 7. : WtW5 in Woord tegen Woord 6/11/2004, # 5 (TV1)
Clip 8. : De Volksjury 1 in De Volksjury 6/6/2004, # 1 (VTM)
Clip 9. : De Volksjury 2 in De Volksjury 6/7/2004, # 2 (VTM)
Clip 10. : De Volksjury 3 in De Volksjury 6/8/2004, # 3 (VTM)
Clip 11. : De Volksjury 4 in De Volksjury 6/9/2004, # 4 (VTM)
Clip 12. : De Volksjury 4bis in De Volksjury 6/9/2004, # 4 (VTM)
Clip 13. : De Volksjury 5 in De Volksjury 6/10/2004, # 5 (VTM)
Clip 14. : Verkeer in KiesRecht 5/11/2004, # 1 (VTM)
Clip 15. : Jeudige criminelen in KiesRecht 5/11/2004, # 1 (VTM)
Clip 16. : Farmacie in KiesRecht 5/18/2004, # 2 (VTM)
Clip 17. : Wonen in KiesRecht 5/18/2004, # 2 (VTM)
Clip 18. : Job in Europa in KiesRecht 5/25/2004, # 3 (VTM)
Clip 19. : Gezin en Arbeid in KiesRecht 5/25/2004, # 3 (VTM)
Clip 20. : Tucht op school in KiesRecht 6/1/2004, # 4 (VTM)
Clip 21. : Onderwijsfinanciering in KiesRecht 6/1/2004, # 4 (VTM)
Clip 22. : Kopstukken in Kopstukkendebat 6/11/2004, # 1 (VTM)

De resultaten zijn gegroepeerd in 7 hoofdstukken, naargelang het perspectief van waaruit is gekeken:

1. Alle actoren
2. Politici
3. Burgers
4. Zenders
5. Thema's
6. Langere interventies
7. Journalisten

Voor elk van de 22 onderzochte criteria werd geteld:

1. het aantal optredens van actoren die aan het criterium beantwoorden
2. de totale gespreksduur van elk optreden
3. de gemiddelde duur van de interventies van een bepaald optreden

Voor elk van deze tellingen geven we meerdere tabellen. Voor eendimensionale tabellen geven we een taartdiagram.

Voor tweedimensionale tabellen geven we twee staafdiagrammen die equivalent zijn, eerst een diagram met de nadruk op de absolute waarden, en dan een diagram die de waarden procentueel relativeert.